Değerli Konuklar,

Forum İstanbul’un “enerjinin geleceği ve bölgesel enerji koridoru olarak Türkiye” başlıklı oturumuna hoş geldiniz. Biliyorsunuz Forum İstanbul’un önde gelen amacı karar alıcılara, toplumun önde gelen hissedarlarına geleceğe dönük bazı mesajlar oluşturacakları politikalara bilgi, değerlendirme, öneriler temelinde ışık tutmak. Bunun için hem Türkiye’deki, hem dünyadaki önde gelen beyinleri bir araya getirmeyi amaçlıyoruz. Toplantımıza başlamadan önce bu oturumu canlı olarak yayınlayacak olan CNN Türk’ten Ahu Özyurt’a kısaca söz vermek istiyorum.

Ahu Özyurt: Çok teşekkür ediyorum. Bu kadar önemli panelistlerle bir aradayız. Biz bu oturumun adını Enerji Oyunu özel oturumu olarak adlandırdık ve öyle yayınlayacağız.

İyi günler. “Enerji Oyunu” özel oturumu olarak adlandırdığımız Forum İstanbul’un “Geleceğin Enerjileri ve Türkiye’nin Enerji Koridoru olarak Rolü” oturumuna hepiniz hoşgeldiniz. Ben sözü uzatmadan sözü Mehmet Öğütçü’ye bırakıyorum.

Teşekkür ederim. Biliyorsunuz, dünya ekonomisinde, jeopolitiğinde çok köklü değişimler yaşanma arifesindeyiz. Enerji yeniden hem ekonomilerin, hem jeopolitik çekişmelerin tam merkezine oturdu. Önümüzdeki Temmuz ayında G8 Zirvesi St Petersburg’da yapılacak ve onun başlıca gündem maddesi enerji güvenliği. Müsaade ederseniz uluslararası konuşmacılarımız da olduğu için İngilizce devam etmek istiyorum.

The energy supply security has become a serious concern for fall countries, both suppliers as well as consumers and it looks that reopening of Pandora’s box about the role of different types energy, renewables, oil, gas, nuclear is under discussion internationally and Turkey is not immune from this discussion as a country which is rapidly growing, its energy demand is phenomenal. There is enormous interest by investors to grasp the opportunities emerging from this demand in Turkey. Also Turkey is a key country in terms of serving as a bridge between energy producing and consuming countries, from Caspian, Central Asia, Middle East, Russia both meeting its energy needs as well as serving as a corridor to high demand growth areas. So we are assembled here this afternoon in the right place, Turkey and in the right time when discussions are taking place, and series policy decisions are to be made, you might have red the statements by the US Vice President Dick Cheney in Villous then in Kazakhstan about emerging seeds of confrontation in energy field. Some observers are calling this a cold war era is starting in energy so this is something that we might need to discuss and Turkey has a key role to play in this.

Secondly that we are also together with the right speakers, from academia, from energy industry and think tank groups and who else other then energy executive of this country can assist us by setting the seen for what promises to be very lively and substantial discussion. Therefore I have the great honor to introduce his excellency, Minister Güler to give us his government’s vision of energy supply and demand situation also answer the question, what Turkey wants really in this external energy policy especially with pipe lines moving from Egypt, Kazakhstan, Turkmenistan, Russia, Iran so there is some sort of confusion in the international public opinion. Your Excellency the floor is yours.

Mehmet Hilmi Güler

Bu konuda AB ile ciddi görüşmeler var mı?

Mehmet Hilmi Güler

Sayın Bakanım özür dileyerek sözünüzü kesiyorum. Bu haftaki Economist Dergisi’nin arka sayfasında bir liste vardı. Petrol fiyatları. Türkiye listenin tepesinde yer alıyor. Norveç’ten, İngiltere’den, İtalya’dan hepsinden hatta bazı petrol üreten ülkelerden daha ucuza almasına rağmen, fiyat çok yüksek. Bunda tabii vergi var. Böyle bir ortamda Türkiye’nin rekabet gücü nasıl sağlanacak?

Mehmet Hilmi Güler

Sayın Bakan müsaade ederseniz izleyicilerimizden bir ya da iki soru almak istiyorum

Soru - Alkin: Böyle bir toplantı için Forum İstanbul ekibini kutluyorum. Sayın Bakanım ne soracağımı biliyorsunuz. Daha önce debate etmiştik. Hakikaten yanlış anlamanın ortadan kalkması lazım. Benim elimde OECD’nin 2005 raporu var. Dediğiniz doğru. Yani elektrik fiyatı açısından biz orta seviyelerde sayılırız ama Mehmet Bey’in sorusu çok önemli. Bizden daha ucuz olanları sayayım OECD raporuna göre. Rusya, Çin, Polonya, Meksika, Brezilya, Romanya, Çek Cumhuriyeti, Macaristan, Güney Kore, Hindistan, Portekiz.Bunların üstü zaten bizim rekabet etmediğimiz ülkeler. Bunlar hep rekabet ettiğimiz ülkeler. Sanıyorum biz üretim tarafında sizlere meseleyi yanlış anlattık. Bizim anlatmak istediğimiz tek şey Türkiye’nin rekabet ettiği ülkelerin enerji maliyeti ortalamasına en azından kavuşması. Enerji koridoru olduk, stratejiyi belirledik. Ne zaman reel sektöre yansıyacak? Bize biraz umut verebilir misiniz?

Soru - Mustafa Salih: Global Enerji Dergisi. Petrol kanunu bekliyorlar arama ve üretim için. Uzun zamandır bekleniyor ve çıkacak diye iki senedir Meclis’te bekliyor. Benim bildiğim kadarıyla çok dünya şirketi hele petrol fiyatları arttıktan sonra Karadeniz’e odaklanmış durumda. Petrol yasası ne zaman çıkacak ve bu petrol şirketlerini Karadeniz’de ne zaman göreceğiz?


Mehmet Hilmi Güler

Sayın Bakan çok teşekkür ediyoruz. Bize muazzam bir ufuk turu yaptırdınız. Yalnız enerji sizin de bahsettiğiniz gibi son derece boyutları geniş olan bir husus. Ne jeopolitikten ayrılabilir, ne ülkenin rekabet gücü, çevre politikaları, sanayi politikaları muazzam bir stratejik yönetim gerektiren bir husus. Sizin gibi bir proje liderinin bu işin başında olması tabii çok büyük bir kazanç.

Müsaadenizle hemen oturumumuzun diğer konuşmacılarına geçmek istiyorum. John Roberts. John Roberts is a brand name when you talk about Caspian and Central Asian energy security issues and he is going give us an update of where we stand now with regard to Caspian, Middle Eastern and situation including Iran. Given especially the fact that recently Vice President Dick Cheney made a statement in Vilnus and he repeated the same thing in Kazakhstan, EU Commission has just published its green paper so what we expect from you John, give us a picture of what is happening and how would you situate Turkey in this picture? What are the lessons, opportunities, challenges that we should learn from the emerging new reality? Floor is yours.

 

 

Thank you John. Our next speaker is also another brand name in Turkey i believe because he was the CEO of TOFAS before and he also served as International President for Fiat in Torino and now he is heading Petroleum office in Turkey. He is a person who worked a lot in the transportation sector which consume so much oil and now he is working in the energy oil sector, so he has a lot to say to us I guess.

Jan Nahum

Thank you. At this particular point when you are referring to ...gas perhaps I could invite Mr. Bland from BG Group also Minister Güler indicated that there is going to be tough oil to gas competition also competition between LNG versus pipe lines. How do you see the future natural gas developing and Turkey’s situation in this regard?

Charles Bland

Thank you Mr. Bland. I think you raised quite important questions, perhaps before moving to the next speaker I might turn to his excellency and ask, the first question Mr. Bland raised was the economics of pipeline to Israel and the second question is what Turkey wants really without being influenced unduly by geo-political games?

Mehmet Hilmi Güler

Türkiye’nin kendi yol haritasını, vizyonunu çizmesi ve dış jeo politik aktörlerin politikalarına hizmetten ziyade kendi enerji politikasını

Mehmet Hilmi Güler

Teşekkür ederim Sayın Bakan. Sayın Sinan Soydan, siz önemli bir kişisiniz. Önemli bir kurumu temsil ediyorsunuz. Çünkü bizim gibi konuşmaktan ziyade, şirketinizin sermayesini yatırıma dönüştürüyorsunuz. Elinizi taşın altına koyuyorsunuz. Onun için söyleyeceklerinizin özel bir anlamı ve önemi var bizim açımızdan. Sizden kısaca şunu istiyorum: Türkiye’nin elektrik arz talep dengesi ne yönde gidiyor? Bazı kötümser tahminler var. 2008, 2009’dan sonra kısıntılara gidebilir miyiz? Yeterince yatırım yok. Bir de yatırımcı olarak, şirket temsilcisi olarak enerji sektöründe yatırım iklimi konusundaki görüşleriniz, varsa çözüm önerileriniz? Buyrun.

Sinan Soydan

Peki önerileriniz nedir?

Sinan Soydan

Çok teşekkür ediyorum. Son derece önemli ve cevap gerektiren sorular ortaya koydunuz. Eminim, Sayın Bakan da bunları yanıtlamak isteyecektir. Sayın Bakan süratle cevap verir misiniz?

Mehmet Hilmi Güler

Sayın Bakan açış konuşmanızda bir müjde verdiniz. 13 Temmuz’da mutlu sona ulaşılacak. BTC’nin imza töreni yapılacak. Şimdi müsaade ederseniz kısa bir film seyretmek istiyoruz. Bu film Türkiye’de enerji dalında uzmanlaşmış yegane gazetecilerden bir tanesi Mehmet Binay tarafında yapıldı. Arkasından BP ile bu konuda bir tartışma yapacağız.

FİLM GÖSTERİMİ.

BTC pipeline seems to be one of the success stories in the international arena not only for Turkey or the region and so we have here a speaker from BP. Jacob has a very rich experience having worked at UK treasury, 10 Downing Street served as assistant to Paul Bremmer in Baghdat then you served also 2 years in Azerbaijan so perhaps you are one of the most qualified persons who can tell us how this success story came into being in an environment where geo-political rivalry is for raging and you turned this into a commercially viable project and the second question is, as the minister also mentioned there are so many projects now for transit or terminal across Turkey, how do you think that BTC example could inspire them?

Jacob Nell

Just a question before you finish, how far do you thing BTC line could go to increase its volumes to be shift because we know that Kazakhstan will be able to provide Kasagan field some volumes thru Acto and Kazak President actually was suggesting whether we should be considering changing the name from BTC to ABC, Acto, Baku, Ceyhan?

Jacob Nell

Mehmet Hilmi Güler

Peki, bu noktada şunu sorabilir miyim? Türkmenistan’dan gelecek olan Trans Caspian gaz boru hattı yeniden canlandırılıyor. Mavi akım gündeme girdikten sonra rafa kaldırılmıştı. Şimdi yeniden canlandırılması düşünülüyor. Bunun gerekleşme şansı var mı? Özellikle Türkmen başının her önüne gelenle anlaşma imzalayıp Çin’den Hindistan’a. Gazprom’dan aklınıza gelebilecek her ülkeye kadar. Bu proje sizce gerçekçi mi?

Mehmet Hilmi Güler

Teşekkür ederim. John you want to say something?

John Roberts

Mehmet Hilmi Güler

Bu noktada müsaadenizle bundan sonraki konuşmacımıza geçmek istiyorum. Enerji ile jeopolitiği birbirinden ayırmak mümkün değil. Özellikle de, enerji talebinin böylesine arttığı, arzın kısıtlı olduğu bir dönemde. Çin’in 2030’a kadar olan ham petrol ithalat gereksinimi 10 milyon varil civarında olacak. Bu rakam, bugünkü Suudi Arabistan’ın toplam üretimine eşit. Bunu karşılayabilmek için Çin gibi, Hindistan gibi ülkeler orta doğuda ciddi bir varlık göstermeye başladılar. Çin’e bakarsanız Venezüella’ya, Latin Amerika’ya, batı Afrika’ya kadar uzandı. Enerji talebin karşısındaki artışma bu doğuya doğru yöneliş beraberinde çok ciddi jeopolitik güç kaymalarını da getirecek. Belki bu hususu Kadir Has Üniversitesi’nden Ahmet Kasım Han ile tartışabiliriz. Ne oluyor jeopolitik denklemde? Neler değişiyor? Türkiye doğru pozisyon alıyor mu?

Ahmet Kasım Han

Çok teşekkür ederim. Tartışmamız will continue. Now the International Energy Agency which I had the honor to work for about 6 years. This is an agency which is focusing so much especially recently on energy supply security issues as well as dialogue with measure energy producers and consumers. Christof is IEA’s point man on Caspian and Central Asian issues. What we expect from him in his presentation is two-fold, one what is happening in Caspian, Central Asia, Iran and Russia, very briefly. How does IEA thinks that Turkey could serve the fact that the energy security should be properly addressed. What will be Turkey’s role as a transit termina country in ensuring supply security.

Christof Van Agt

We are going to have questions and answers sessions. Our last speaker son derece değerli bir ekonomist. Türkiye’nin önde gelen ve okumaktan şahsen benim de büyük zevk aldığım değerli bir ekonomisti takdim ediyorum. Yusuf Işık. Daha önce DPT’de stratejik araştırmalar değerlendirmeler dairesinin başkanlığını yürüttü. Daha sonra enerji konularında AB ile ortaklaşa çalışmalar yaptı. Sayın Kemal Derviş’in danışmanı olarak da görev yaptı. Bugün kendisinden Türkiye’nin gerçek anlamda bir bölgesel enerji koridoru olabilmesi, terminali olabilmesi için önce ülke içerisindeki enerji düzeninin düzene sokulması gerektiği ve bu konuda neler yapılması gerektiği. İkincisi de, çok konuşulduğu gibi, acaba Türkiye’nin enerji alanında artan öneminin tam üyelik sürecine ne ölçüde etki sağlayacağı. Sayın Bakanımın dediği gibi, doğal gazda daha önceden AB’ne girdik tanımlaması. Bu hususlar üzerine yoğunlaşabilirseniz memnun olacağız.

Yusuf Işık

Çok teşekkür ederim Yusuf Bey. Öyle konular dile getirdiniz ki, bunların hepsini burada tartışmaya kalksak herhalde birkaç gün devam ederiz. Bunları dile getirmiş olmanız bile son derece önemli. Forum İstanbul’un temel özelliklerinden bir tanesi de toplumun değişik hissedarlarından gelecek olan görüş, değerlendirme, telkin ve önerileri siyasi iktidarla ve toplumun diğer kesimleriyle en geniş şekilde paylaşmak. Sanırım bu amaca ulaştık.

Oturumun ilk turunu tamamladık. Aramızda konuştuk daha çok. Şimdi müsaade ederseniz tartışmayı izleyicilerimize açalım. Eminimi çok soru vardır.


Soru – Hikmet Üçışık: Boğaziçi Üniversitesi. Bugün Forum İstanbul’un ele aldığı enerji konusu teknolojinin üç mühim parametresinden birisidir. Enerji, malzeme ve kontrol birbirinin içersine geçmiş, detaylarını burada açıklamaya hiçbirimizin zamanı olmayan üç parametredir. Bu sahalarda gelişebilmek için rekabet edebilir, içersinde inovasyon olan teknolojileri üretecek bilimin ve bilim yapan kuruluşların teşviki ve bunların sağlam ellere verilmesi icap ettiği kanaatindeyim. Özet olarak söyleyeceğim bundan ibarettir. Saygılar sunarım.

Soru – Naci Ekşi: Ben Sinan Bey’in gayet haklı olarak ortaya koyduğu bir konuya değinmek istiyorum. Sinan Bey dediler ki, enerji üretim alanlarından her biri kendi lobisini yapıp, iyi taraflarını söylüyor. Ama olumsuz taraflarını söylemiyor. Sanıyorum ki, kendisi doğal gazdan enerji üretim konusunun iyi taraflarını söylerken, olumsuzluklarını belirtmeyi unuttu. Ben bu konuda şunu söylemek istiyorum. Yılın başındaki doğal gaz sevkıyatındaki aksaklıklar dikkate alınırsa, ayrıca cari açığın bugünkü ulaştığı rakam da dikkate alınırsa, belki dışarıdan doğal gazı alıp, santralı kurup, elektriği satmak uygun ama bu söylediklerimin ışığında doğal gazdan elektrik üretmenin de olumsuz tarafları var mıdır? Değinebilirseniz çok mutlu olurum.

Soru – Gökhan Rakıcı: Marmara Üniversitesi. Ben Sayın Bakanımıza bir soru soracağım. Kendisi sorulan sorulara çok samimi ve dürüstçe cevap verir. Bunu biliyorum. Umarım benim soruma da dürüstçe cevap verir. Son günlerde Türkiye’de çok gündemde olan bir konu var. Nükleer enerjiye, nükleer santrallere yönelmeyle ilgili. Acaba Türkiye bu nükleer santrale yönelirken, ne kadar Türkiye’nin enerjiye ihtiyacının olduğu, ne kadar Türkiye’nin nükleer teknolojiye sahip olma ihtiyacının olduğu. Misal, yanı başımızdaki “serseri mayın” Yunan’a karşı.

Soru - Murat Oyar: Sayın Bakanım ABD nükleer atıklarını geçici olarak Yuka dağının altına gömüyor. Almanya yine atık sorunu nedeniyle bu tesislerini kapatmaya hazırlanıyor. Sinop’ta yapılması planlanan tesiste atık sorunu nasıl çözülecek ve 15 yıl beklenip, atık sorunu çözüldükten sonra yeni jenerasyon bir sistemle tesis yapılamaz mı?

Soru - Mustafa Gerçek: Enka İnşaat’ın Genel Müdür Yardımcısıyım. Sayın Bakanımıza bir soru sormak istiyorum. Dün 4628 sayılı kanunda yapılması gereken değişikliklerin birinci ayağı tamamlandı. Dağıtım şebekelerinin özelleştirilmesi için galiba yasal bir kolaylık sağlanmış durumda. Acaba Sayın Bakanımız özelleştirme konusunda yeni bir takvim verebilirler mi? Bir de nükleerle ilgili. Ben nükleer enerjinin de Türkiye’nin gündemine girmesinin kaçınılmaz olduğuna inanan arkadaşlardan biriyim. Son günler oldukça yoğun bilgi toplandı. Acaba nükleer santralın yapım yöntemi konusunda berraklığa ulaşılabildi mi?

Let me just summarize for our panelists the questions, the first question is the importance of innovative and competitive energy technologies, what needs to be done to further support, competitive energy research and development technologies, gas to liquid, fusion technology, clea coal technologies may be you might wish to add couple more and perhaps Mr. Bland also about the natural gas perhaps. And the second question was negative aspects of using natural gas in power generation saying that we always emphasize the positive aspects, are there any negative aspects as well, question posed to Mr. Soydan. And another question was addressed to his excellency Mr. Güler about nuclear energy that Turkey is planning to introduce and problems that it might cause in terms of waste disposal and other issues and the last question was again addressed to him in terms of calendar for privatization in power generation sector. We might start with innovative competitive technologies, how it could be supported?

Yusuf Işık

Sinan Soydan

Charles Bland

Now we come to nuclear issue.

Mehmet Hilmi Güler

Teşekkür ederim Sayın Bakan. Oturumumuzun sonuna doğru yaklaşıyoruz. Bazı panelistlerimize haksızlık oldu.

Jan Nahum

Teşekkür ediyorum son derece net, berrak mesajlarınız için.

Christof Van Agt:

 Ahmet Kasım Han

Ahmet Bey çok teşekkür ederim. Konuşmacılarımızdan başka müdahale etmek isteyen varsa son fırsat.

John Roberts

Thank you. With these words of course it looks as if we’ve come to end of our discussion. If you are expecting me to sum up the conclusion from the discussion you will be disappointed because we will do this tomorrow at the conclusion of this session. I thank first of all to our minister.

Toplantının başından sonuna kadar aramızda kaldı. Başka toplantılarda gördüğünüz gibi, açış konuşmasını yapıp kaçmadığı ve bizlerle görüşlerini paylaştığı için kendisine müteşekkiriz. Umarım kendisi açısından da yararlı olmuştur bu değişik görüşlere ekspose olmak. Bu diyalogun devam etmesini diliyoruz. İkincisi, 12 kişilik zengin ve farklı görüşleri yansıtan panel üyelerine teşekkür ediyoruz. Üçüncü olarak, bize teknik desteği sağlayan, çeviriyi sağlayan arkadaşlara içten teşekkürlerimizi sunuyoruz. En sonuncusu da sabırla bizi dinlediğiniz için size teşekkür ediyoruz. Oturumu sürekli tekrarladığımız bir temayla sonuçlandırmak istiyorum. Gelecek bugün başlıyor. 2023’den konuşuyoruz ama 2023’ü hazırlayabilmek için bugünden çalışmamız lazım. Şayet oturup, toplumun hissedarlarıyla birlikte kendimize bir gelecek haritası, yol haritası çıkartmazsak, bu haritayı başka yerlerde çizerler. Siz de uygulamak zorunda kalabilirsiniz. Onun için bu çabaya Forum İstanbul olarak biz devam edeceğiz. Hem hükümet, hem özel sektör, hem düşünce kuruluşları ve sizlerin de aktif katkılarınızı bekliyoruz. Bu düşüncelerle toplantıyı sona erdiriyorum. Çok teşekkür ediyoruz.